Ajahn Brahm: van natuurkundige uit Londen tot invloedrijke boeddhistische monnik

De Thaise bostraditie, in het Pali vaak verbonden met het idee van araññavāsa, legt veel nadruk op een eenvoudig monastiek leven, meditatie, discipline en directe beoefening. Monniken leven vaak in bosrijke omgevingen en proberen hun dagelijks leven zoveel mogelijk in overeenstemming te brengen met de Vinaya, de verzameling regels voor de boeddhistische monastieke gemeenschap.

Ajahn Chah stond bekend om een directe en praktische manier van onderwijzen. Zijn leerlingen kregen niet alleen theoretische kennis, maar werden aangemoedigd om de werking van hun eigen geest door meditatie en dagelijks leven te onderzoeken.

Ajahn Brahm werd in 1975 bovendien een van de eerste monniken van Wat Pah Nanachat, het internationale klooster dat Ajahn Chah oprichtte voor westerse monniken. Hij hield zich daar jarenlang bezig met de Vinaya, de monastieke gedragsregels.

Dat is een belangrijk onderdeel van zijn achtergrond. Ajahn Brahm is dus niet iemand die pas later belangstelling kreeg voor traditionele vormen van het boeddhisme. Zijn opleiding vond juist plaats binnen een zeer traditionele Theravada-lijn.

Wat is de Thaise bostraditie?

De Thaise bostraditie is een hervormingsbeweging binnen het Theravada-boeddhisme die vanaf de negentiende en twintigste eeuw in Thailand grote invloed kreeg.

Een belangrijk uitgangspunt is dat de boeddhistische leer niet alleen bestudeerd moet worden, maar vooral beoefend. Meditatie, ethisch gedrag, eenvoud en het ontwikkelen van inzicht staan centraal.

Ajahn Chah werd een van de belangrijkste vertegenwoordigers van deze traditie. Zijn leerlingen richtten later kloosters op in verschillende landen. Hierdoor kreeg de Thaise bostraditie ook buiten Zuidoost-Azië een belangrijke plaats binnen het moderne Theravada-boeddhisme.

Ajahn Brahm is een van de westerse monniken die deze traditie naar een Engelstalige, en vooral Australische, omgeving heeft gebracht.

Waarom ging Ajahn Brahm naar Australië?

In 1983 werd Ajahn Brahm door Ajahn Chah gevraagd om naar Perth in West-Australië te gaan. Hij ging daar samen met Ajahn Jagaro naartoe om de lokale boeddhistische gemeenschap te ondersteunen en mee te helpen bij het opbouwen van een klooster.

Dat klooster werd Bodhinyana Monastery in Serpentine, ten zuidoosten van Perth.

In het begin was er op het terrein nauwelijks iets aanwezig. De monniken moesten veel zelf opbouwen. Ajahn Brahm leerde onder meer metselen en loodgieten en hielp mee aan de bouw van de gebouwen van het klooster.

In 1995 werd hij abt van Bodhinyana na het vertrek van Ajahn Jagaro. Sindsdien is hij nauw verbonden gebleven met het klooster en met de Buddhist Society of Western Australia (BSWA). Volgens de BSWA is hij sinds 1995 abt van Bodhinyana en spiritueel directeur van de organisatie.

Bodhinyana Monastery

Bodhinyana is meer dan alleen de plek waar Ajahn Brahm woont. Het klooster vormt een belangrijk centrum voor de Thaise bostraditie in Australië.

Het dagelijkse leven van de monniken is sterk gericht op meditatie, studie, discipline en eenvoud. De dag begint bijvoorbeeld vroeg met meditatie en monniken eten volgens de traditionele kloosterdiscipline hun laatste maaltijd in de ochtend.

Vanuit Bodhinyana ontstond daarnaast een bredere gemeenschap van kloosters, retraites en onderwijsactiviteiten. Een voorbeeld daarvan is Dhammasara, een klooster voor boeddhistische nonnen, en Jhana Grove, een meditatiecentrum naast Bodhinyana.

Hierdoor heeft Ajahn Brahm niet alleen invloed gehad via zijn lezingen, maar ook via de instellingen die rond zijn werk zijn ontstaan.

Waar staat Ajahn Brahm vooral om bekend?

Ajahn Brahm staat vooral bekend als meditatieleraar. Zijn onderwijs draait veel rond onderwerpen als:

• meditatie;
• het ontwikkelen van rust en concentratie;
• loslaten;
• omgaan met lijden;
• liefdevolle vriendelijkheid;
• geluk;
• compassie;
• wijsheid;
• en de beoefening van de leer van de Boeddha in het dagelijks leven.

Een opvallend kenmerk van zijn manier van lesgeven is humor. Hij gebruikt regelmatig verhalen en alledaagse voorbeelden om ingewikkelde boeddhistische ideeën begrijpelijk te maken.

Dat betekent overigens niet dat zijn benadering losstaat van de traditionele leer. In zijn oudere onderricht komen bijvoorbeeld de vijf hindernissen, de Anapanasati Sutta, de Vier Edele Waarheden en anatta uitgebreid aan bod. Zijn lessen over jhana zijn eveneens sterk verbonden met vroege boeddhistische meditatie.

Ajahn Brahm en jhana-meditatie

Een van de onderwerpen waarvoor Ajahn Brahm onder mediteerders bijzonder bekend is geworden, is jhana.

Jhana verwijst in de vroege boeddhistische teksten naar diepe toestanden van meditatie en mentale absorptie. De precieze betekenis en interpretatie van jhana zijn onderwerp van discussie onder boeddhistische geleerden en meditatiebeoefenaars.

Ajahn Brahm legt in zijn eigen onderricht veel nadruk op het ontwikkelen van diepe rust en vreugde tijdens meditatie. Hij heeft hierover onder meer het boek Mindfulness, Bliss and Beyond geschreven en een uitgebreide tekst over de jhana's gepubliceerd. Daarin behandelt hij onder andere de eerste tot en met de vierde jhana en de verschillende stadia die volgens zijn benadering aan zulke diepe meditatie voorafgaan.

Zijn benadering wijkt op sommige punten af van moderne meditatievormen die vooral gericht zijn op ontspanning of stressvermindering. Voor Ajahn Brahm is meditatie geen techniek om alleen maar wat rustiger te worden. Ze maakt deel uit van een veel groter boeddhistisch pad dat uiteindelijk gericht is op inzicht en bevrijding.

Wat bedoelt Ajahn Brahm met mindfulness?

Ook mindfulness speelt een grote rol in zijn onderwijs, maar Ajahn Brahm waarschuwt ervoor om mindfulness los te maken van de rest van het boeddhistische pad.

Binnen het hedendaagse Westen wordt mindfulness vaak gebruikt als algemene methode om aandachtiger, rustiger of minder gestrest te worden. In het boeddhisme is sati, het Pali-woord dat vaak met mindfulness wordt vertaald, ingebed in een veel breder systeem van ethiek, meditatie en wijsheid.

Voor Ajahn Brahm horen aandacht, vriendelijkheid en wijsheid bij elkaar. Daarom gebruikt hij soms het speelse begrip kindfulness: mindfulness waarbij vriendelijkheid en compassie een belangrijke plaats krijgen.

Dat past bij een breder kenmerk van zijn onderwijs. Hij benadrukt niet alleen dat je moet opletten wat er in je geest gebeurt, maar ook hoe je daarmee omgaat.

Waarom is Ajahn Brahm zo populair?

Een deel van zijn populariteit komt door zijn manier van communiceren.

Boeddhistische leer kan behoorlijk abstract worden wanneer begrippen als dukkha, anatta, karma, wedergeboorte en afhankelijk ontstaan zonder context worden uitgelegd. Ajahn Brahm gebruikt vaak verhalen uit het dagelijks leven om zulke onderwerpen concreet te maken.

Daarnaast heeft het internet een grote rol gespeeld. Vanaf het begin van de jaren 2000 werden zijn lezingen online beschikbaar gesteld. De BSWA bouwde dit uit tot een grote verzameling audio- en videomateriaal. De organisatie meldt dat haar online lezingen inmiddels op grote schaal worden beluisterd en dat Ajahn Brahms onderricht wereldwijd een groot publiek bereikt.

Ook vandaag geeft hij nog regelmatig meditatielessen. In 2026 verschenen bijvoorbeeld meerdere nieuwe begeleide meditaties van zijn hand via de Buddhist Society of Western Australia.

De boeken van Ajahn Brahm

Ajahn Brahm heeft verschillende boeken geschreven. Enkele bekende titels zijn:

Opening the Door of Your Heart

Dit is waarschijnlijk zijn bekendste boek. Het bestaat uit korte verhalen en lessen over onder andere loslaten, acceptatie, geluk en het omgaan met moeilijke situaties.

Het boek werd oorspronkelijk ook uitgegeven onder de titel Who Ordered This Truckload of Dung? en is in veel talen verschenen.

Mindfulness, Bliss and Beyond

Dit boek richt zich veel sterker op meditatie. Vooral de ontwikkeling van diepe concentratie en jhana krijgt veel aandacht.

Het boek is daarmee interessanter voor iemand die niet alleen iets over het boeddhisme wil lezen, maar daadwerkelijk serieus met meditatie bezig is.

The Art of Disappearing

In dit boek staat het loslaten van het gevoel van een afzonderlijk, vaststaand zelf centraal. Het sluit daarmee aan bij het boeddhistische idee van anatta, vaak vertaald als “niet-zelf”.

Don't Worry, Be Grumpy

Ook dit boek gebruikt verhalen en humor om boeddhistische ideeën te bespreken. De titel past goed bij Ajahn Brahms manier van lesgeven: hij probeert zware onderwerpen niet onnodig zwaar te maken.

Ajahn Brahm en de positie van vrouwen in het Theravada-boeddhisme

Een van de belangrijkste en meest controversiële gebeurtenissen in Ajahn Brahms loopbaan vond plaats in 2009.

Het ging om de volledige wijding van vier vrouwen als bhikkhuni, vrouwelijke monniken, in Bodhinyana. De ceremonie vond plaats in oktober 2009 en werd onder meer begeleid door Ajahn Brahm.

Dit was omstreden omdat binnen delen van het hedendaagse Theravada de geldigheid van bhikkhuni-wijdingen ter discussie staat.

Daarbij is het belangrijk om niet te zeggen dat “het Theravada” hierover één standpunt heeft. Er bestaan verschillende opvattingen over de vraag of de bhikkhuni-orde volgens de Vinaya opnieuw kan worden ingesteld en onder welke voorwaarden.

Ajahn Brahm nam hierin een duidelijk standpunt in. Hij verdedigde de geldigheid van de wijdingen en weigerde de vier vrouwen later als niet-legitiem gewijde bhikkhuni's te bestempelen.

Waarom leidde dit tot een breuk met zijn oorspronkelijke traditie?

Ajahn Brahm was opgeleid binnen de lijn van Ajahn Chah en Wat Pah Pong. De leiding van die Thaise monastieke gemeenschap accepteerde de bhikkhuni-wijding van 2009 niet.

In november 2009 werd Ajahn Brahm tijdens een bijeenkomst in Thailand gevraagd afstand te nemen van de wijding. Hij weigerde dat te doen. Bodhinyana werd daarop uit de lijst van filialen van Wat Pah Pong verwijderd.

Dat is een belangrijke nuance: Ajahn Brahm werd hiermee niet “uit het boeddhisme gezet”. Het ging om een breuk met de specifieke monastieke gemeenschap en lijn waarmee hij was opgeleid.

De kwestie laat bovendien een groter vraagstuk binnen het moderne Theravada zien: hoe moeten oude regels en tradities worden geïnterpreteerd wanneer er verschillende historische en tekstuele aanwijzingen bestaan?

Was Ajahn Brahm tegen de traditionele Theravada?

Nee, dat beeld zou te simpel zijn.

Juist opvallend is dat Ajahn Brahm op veel gebieden sterk verbonden blijft met de traditionele Theravada. Hij benadrukt de Vinaya, meditatie, de Pali-teksten en de monastieke levenswijze.

Zijn standpunt over bhikkhuni's kwam volgens zijn eigen uitleg juist voort uit zijn interpretatie van de Vinaya. Hij zag dus geen tegenstelling tussen trouw aan de vroege boeddhistische regels en het opnieuw instellen van de volledige vrouwelijke monastieke orde.

Daarmee is zijn positie interessanter dan de simpele tegenstelling tussen “traditioneel” en “modern”. Op sommige punten is zijn benadering uitgesproken traditioneel; op andere punten heeft hij binnen de hedendaagse Theravada juist voor verandering gezorgd.

Wat is de relatie tussen Ajahn Brahm en het vroege boeddhisme?

Ajahn Brahm verwijst regelmatig naar de vroege boeddhistische teksten, vooral de Pali Canon.

Dat betekent niet dat zijn interpretatie automatisch dezelfde is als die van iedere Theravada-monnik of iedere wetenschapper die de vroege teksten bestudeert. Ook binnen het Theravada bestaan verschillen in de uitleg van bijvoorbeeld meditatie, jhana, wedergeboorte en de betekenis van anatta.

Ajahn Brahms eigen onderwijs moet daarom worden gezien als één bepaalde interpretatie binnen de Theravada-traditie, sterk beïnvloed door zijn opleiding onder Ajahn Chah.

Dat maakt hem interessant voor iemand die wil begrijpen hoe een traditionele boeddhistische praktijk in de moderne westerse wereld wordt voortgezet.

Ajahn Brahm als brug tussen Azië en het Westen

Misschien is dat uiteindelijk een van de interessantste aspecten van zijn werk.

Ajahn Brahm kreeg zijn monastieke opleiding in Thailand, binnen een traditie die sterk geworteld is in de klassieke Theravada. Vervolgens bracht hij tientallen jaren door in Australië, waar hij die traditie moest uitleggen aan mensen met een heel andere culturele achtergrond.

Hij heeft daardoor een soort tussenpositie gekregen.

Hij spreekt over de Pali Canon, Vinaya en jhana, maar gebruikt daarbij voorbeelden die begrijpelijk zijn voor een modern westers publiek. Hij houdt vast aan een monastieke levenswijze die sterk afwijkt van het gewone westerse leven, terwijl zijn lezingen online toegankelijk zijn voor mensen die misschien nog nooit een boeddhistisch klooster hebben bezocht.

Dat verklaart voor een deel waarom zijn onderwijs zo'n groot bereik heeft gekregen.

Welke rol speelt Ajahn Brahm vandaag?

Ajahn Brahm is nog altijd verbonden aan Bodhinyana Monastery en de Buddhist Society of Western Australia. De BSWA noemt hem momenteel abt van Bodhinyana en spiritueel directeur van de organisatie. Hij blijft daarnaast internationaal lezingen en retraites geven.

Zijn publieke activiteiten zijn in de loop der jaren uitgebreid met onderwijs via boeken, podcasts, video's en retraites. Ook in 2026 verschenen nog nieuwe meditatielessen van hem.

Voor zijn maatschappelijke en religieuze werk ontving hij verschillende onderscheidingen. In 2004 kreeg hij de John Curtin Medal van Curtin University voor zijn visie, leiderschap en maatschappelijke inzet. In 2019 werd hij benoemd tot Member of the Order of Australia voor zijn diensten aan het boeddhisme en gendergelijkheid.

Veelvoorkomende misverstanden over Ajahn Brahm

“Ajahn Brahm heeft zijn eigen boeddhistische stroming opgericht”

Dat is niet echt juist. Ajahn Brahm behoort tot het Theravada-boeddhisme en is opgeleid binnen de Thaise bostraditie van Ajahn Chah.

Wel heeft zijn werk bijgedragen aan een herkenbare Australische vorm van de bostraditie en heeft hij een eigen manier van onderwijzen ontwikkeld.

“Ajahn Brahm is vooral een mindfulnessleraar”

Dat beeld doet hem tekort.

Mindfulness maakt deel uit van zijn onderwijs, maar zijn benadering is veel breder. Hij spreekt uitgebreid over de Vier Edele Waarheden, ethiek, meditatie, jhana, wijsheid, karma en bevrijding.

“Hij is uit het Theravada gezet”

Ook dat klopt niet helemaal.

De breuk in 2009 was met de Wat Pah Pong-gemeenschap en de specifieke monastieke lijn waarin hij was opgeleid. Ajahn Brahm bleef daarna binnen het Theravada werken en zijn klooster bleef een Theravada-klooster.

“Zijn humor betekent dat zijn onderwijs oppervlakkig is”

Zijn stijl is luchtig, maar de onderwerpen waarover hij spreekt zijn dat vaak niet.

In zijn onderricht komen juist zeer traditionele en diepgaande thema's aan bod, waaronder de vijf hindernissen, de jhana's, anatta en de sutta's. Zijn humor is vooral een manier om zulke onderwerpen toegankelijker te maken.

Wat kunnen we van Ajahn Brahm leren?

Ajahn Brahms betekenis ligt niet alleen in de afzonderlijke meditatiemethoden die hij onderwijst. Zijn werk laat ook zien hoe een oude boeddhistische traditie zich kan bewegen naar een nieuwe culturele omgeving zonder alle traditionele elementen los te laten.

Hij is tegelijkertijd een monnik uit de Thaise bostraditie, een westerse natuurkundige, een leraar die miljoenen mensen via internet bereikt en een voorstander van de volledige monastieke positie van vrouwen binnen het Theravada.

Juist die combinatie maakt hem interessant.

Wie Ajahn Brahm wil begrijpen, kan daarom het beste verder kijken dan zijn bekende verhalen en humoristische lezingen. Achter zijn toegankelijke manier van spreken ligt een lange monastieke opleiding die teruggaat tot Ajahn Chah en de Thaise bostraditie. Zijn onderwijs draait uiteindelijk om dezelfde grote vragen die centraal staan in het boeddhisme: waarom ervaren mensen lijden, hoe ontstaat gehechtheid, hoe kan de geest tot rust komen en wat betekent het om werkelijk vrij te worden?

Voor wie zich verder in zijn werk wil verdiepen, zijn vooral zijn onderricht over meditatie en jhana, zijn uitleg van de vroege boeddhistische teksten en zijn boeken een goed vertrekpunt. Zijn lezingen zijn bovendien grotendeels vrij online beschikbaar via de Buddhist Society of Western Australia.