Mala: wat is het en waarom gebruiken boeddhisten een kralenketting?

Een mala is een kralenketting die binnen verschillende boeddhistische tradities wordt gebruikt als hulpmiddel bij meditatie, mantra’s, gebed en andere vormen van beoefening. De bekendste mala heeft 108 kralen, maar er bestaan ook kortere varianten met bijvoorbeeld 27, 54 of 18 kralen.

Voor veel mensen is een mala tegenwoordig vooral een herkenbaar spiritueel voorwerp. Toch is het binnen het boeddhisme meer dan een sieraad. De kralen helpen bij het tellen van herhalingen en kunnen de aandacht van de beoefenaar ondersteunen. Tegelijkertijd hebben het aantal kralen, het materiaal en de manier waarop een mala wordt gebruikt in verschillende tradities een eigen betekenis.

Maar waar komt de mala eigenlijk vandaan? Waarom zijn het er meestal 108? En moet je een mala gebruiken als je wilt mediteren of boeddhist wilt worden?

Wat is een mala?

Het woord mala komt uit het Sanskriet en betekent letterlijk een krans of slinger. In het boeddhisme verwijst het meestal naar een reeks kralen die aan een draad met elkaar verbonden zijn.

Een traditionele mala bestaat doorgaans uit een groter aantal kralen, vaak 108. Daarnaast kunnen er een grotere centrale kraal en andere onderdelen aanwezig zijn. In moderne mala's wordt die centrale kraal vaak een guru bead genoemd. Die benaming is echter niet voor iedere boeddhistische traditie gebruikelijk.

De belangrijkste praktische functie van een mala is eenvoudig: tellen.

Wanneer iemand bijvoorbeeld een mantra 108 keer wil reciteren, kan iedere herhaling met één kraal worden bijgehouden. Daardoor hoeft de beoefenaar niet voortdurend in gedachten te tellen. De aandacht kan meer bij de meditatie, de mantra of de beoefening blijven.

Dat gebruik van kralen als hulpmiddel bij concentratie is belangrijk. Een mala is dus niet automatisch een voorwerp dat zelf bijzondere krachten bezit. De betekenis ligt vooral in de manier waarop iemand het gebruikt.

Een boeddhistische tekst die over het gebruik van kralen spreekt, beschrijft precies zo'n praktijk: een reeks kralen wordt gebruikt om herhalingen van de namen van de Boeddha, Dharma en Sangha te tellen.

Waar komt de mala vandaan?

De geschiedenis van de mala is niet helemaal eenvoudig te reconstrueren.

Kralenkettingen en vergelijkbare telhulpmiddelen bestonden in Zuid-Azië al in verschillende religieuze contexten. Het is daarom niet goed onderbouwd om te zeggen dat de mala uitsluitend door het boeddhisme is uitgevonden. Er zijn aanwijzingen dat het gebruik van gebedskralen binnen het boeddhisme zich heeft ontwikkeld in een bredere Zuid-Aziatische religieuze omgeving.

Een belangrijke tekst voor de boeddhistische geschiedenis van de mala is de Mù huànzi jīng, vaak aangeduid als de Mokugenji Sutra. Deze tekst is alleen in Chinese vertaling overgeleverd en wordt doorgaans in de vroege eeuwen van onze jaartelling geplaatst.

De tekst vertelt over een koning die aan de Boeddha vraagt hoe mensen op een eenvoudige manier de Dharma kunnen beoefenen. Het antwoord is het maken van een snoer van 108 zaden en het tellen van recitaties van de Drie Juwelen: de Boeddha, de Dharma en de Sangha.

Dit is een interessante historische nuance. Soms wordt beweerd dat de historische Gautama Boeddha persoonlijk de mala heeft uitgevonden. Dat kunnen we niet zo stellig zeggen. De tekst waarin dit verhaal voorkomt is een latere boeddhistische tekst en is niet een verslag dat rechtstreeks uit de tijd van de historische Boeddha komt.

De tekst is wél belangrijk omdat hij laat zien dat het gebruik van een kralensnoer voor het tellen van recitaties al vroeg onderdeel werd van een boeddhistische praktijk.

Waarom heeft een mala 108 kralen?

De 108 kralen zijn waarschijnlijk het bekendste kenmerk van de boeddhistische mala. Het getal 108 heeft binnen verschillende Aziatische religieuze tradities een lange geschiedenis en wordt niet overal op precies dezelfde manier verklaard.

Binnen het boeddhisme wordt 108 vaak verbonden met de klesha's: mentale verstoringen, aandoeningen of vormen van gehechtheid die het heldere zien van de werkelijkheid in de weg staan.

Een veel voorkomende uitleg is daarom dat de 108 kralen verwijzen naar de verschillende vormen waarin begeerte, afkeer, onwetendheid en andere mentale verstoringen zich kunnen manifesteren. Door een mantra of de naam van een Boeddha 108 keer te reciteren, wordt symbolisch gewerkt aan het overwinnen van deze verstoringen.

Er bestaat echter niet één universele boeddhistische verklaring voor het getal 108.

Verschillende tradities hebben verschillende manieren ontwikkeld om tot 108 te komen. Zo zijn er verklaringen waarin de zes zintuigen worden gecombineerd met verschillende soorten ervaringen en tijdsperioden. Andere tradities verbinden 108 met lijsten van mentale verstoringen, kwaliteiten of namen.

Het is daarom beter om niet te zeggen dat “108 in het boeddhisme één vaste betekenis heeft”. Het getal heeft binnen verschillende tradities meerdere betekenislagen gekregen.

Zijn er altijd 108 kralen?

Nee.

Naast de volledige mala van 108 kralen bestaan er kortere versies. 54 en 27 zijn bijvoorbeeld veel voorkomende aantallen, omdat ze eenvoudig delen van 108 vormen. Ook andere aantallen komen voor, afhankelijk van de traditie en het doel waarvoor de kralen worden gebruikt.

Een kortere mala betekent dus niet automatisch dat deze minder “boeddhistisch” is. Het kan simpelweg een praktische variant zijn voor een bepaalde vorm van beoefening.

Hoe gebruik je een mala?

De precieze manier verschilt per traditie en praktijk, maar het basisprincipe is eenvoudig.

Je houdt de mala vast en gebruikt de kralen om iedere herhaling van een mantra, gebed, naam of andere recitatie te tellen. Na iedere herhaling ga je naar de volgende kraal.

Bij een mala met 108 kralen betekent één volledige ronde dus 108 herhalingen.

Bijvoorbeeld:

1. je begint bij een afgesproken kraal;
2. je reciteert een mantra;
3. je gaat naar de volgende kraal;
4. je herhaalt dit proces;
5. na 108 kralen heb je één volledige ronde voltooid.

De mala neemt daarmee een stukje van het telwerk over. Dat lijkt misschien een klein detail, maar tijdens meditatie kan het behoorlijk helpen. Wie voortdurend moet nadenken of hij op 37 of 38 herhalingen zit, is immers bezig met tellen in plaats van met de beoefening zelf.

Een uitleg over boeddhistische meditatie beschrijft kralen dan ook als een hulpmiddel om de aandacht vast te houden en de geest te trainen, in plaats van als een doel op zichzelf.

Gebruik je een mala alleen voor mantra's?

Nee.

Mantra's zijn een bekende toepassing, vooral binnen het Mahayana- en Vajrayana-boeddhisme, maar het gebruik is breder.

Kralen kunnen bijvoorbeeld worden gebruikt voor:

• het tellen van mantra's;
• het herhalen van de naam van een Boeddha;
• recitatie van boeddhistische teksten;
• het tellen van ademhalingen;
• het tellen van buigingen of andere beoefeningen.

Welke toepassing gebruikelijk is, hangt sterk af van de traditie.

In sommige vormen van het boeddhisme ligt de nadruk bovendien niet op het letterlijk tellen van iedere kraal. De mala kan daar vooral worden vastgehouden of tussen de handen worden gedragen als onderdeel van de religieuze praktijk.

Dat verschil is belangrijk, omdat de moderne voorstelling van een mala als puur “meditatiehulpmiddel” niet alle boeddhistische toepassingen dekt.

Wat betekenen de andere onderdelen van een mala?

Een mala bestaat meestal uit meer dan alleen een reeks kralen.

Bij veel mala's is er een grotere kraal die het begin en einde van een ronde markeert. In moderne uitleg wordt deze vaak de guru bead genoemd. In sommige tradities wordt deze kraal in verband gebracht met de leraar of spirituele lijn.

Ook kunnen er een kwast, kleinere kralen of andere decoratieve elementen aan zitten.

Binnen bepaalde boeddhistische tradities worden dergelijke onderdelen symbolisch geïnterpreteerd. De drie onderdelen rond een centrale kraal kunnen bijvoorbeeld worden verbonden met de Drie Juwelen: de Boeddha, de Dharma en de Sangha.

Dat betekent echter niet dat iedere mala exact dezelfde symboliek heeft. Het uiterlijk van een mala kan sterk verschillen per land, school en gebruik.

Van welk materiaal wordt een mala gemaakt?

Mala's worden van veel verschillende materialen gemaakt.

Hout en zaden zijn traditioneel belangrijke materialen. Ook halfedelstenen, kristal, been en andere materialen komen voor. In Tibetaanse boeddhistische tradities kunnen bepaalde materialen bovendien worden gekozen vanwege hun relatie tot een bepaalde vorm van beoefening.

Dat leidt soms tot een misverstand. Op moderne websites wordt bijvoorbeeld beweerd dat een bepaalde steen automatisch bepaalde energieën, genezende eigenschappen of spirituele effecten heeft.

Daar moet je voorzichtig mee zijn.

Dat een materiaal binnen een bepaalde boeddhistische traditie symbolische of rituele betekenis heeft, betekent niet automatisch dat de steen volgens het boeddhisme een wetenschappelijk aantoonbare werking heeft.

De betekenis van een mala is in de eerste plaats verbonden met de beoefening waarvoor hij wordt gebruikt.

Een mala binnen verschillende boeddhistische tradities

Hoewel het basisidee van een kralensnoer breed verspreid is, bestaat er geen volledig uniforme “boeddhistische mala”.

Theravada

Ook binnen Theravada-boeddhistische contexten worden kralen gebruikt, onder meer bij recitatie en meditatie. Het gebruik is echter niet overal even centraal in het dagelijks religieuze leven.

Een interessant voorbeeld is het gebruik van kralen als hulpmiddel bij het bewust reciteren van de kwaliteiten van de Boeddha, de Dhamma en de Sangha. Daarbij ligt de nadruk niet op gedachteloos herhalen, maar juist op het richten van de aandacht.

Mahayana

Binnen verschillende Mahayana-tradities zijn gebedskralen, in het Japans bijvoorbeeld juzu of nenju, sterk ingeburgerd.

De toepassing kan verschillen. In sommige tradities worden ze gebruikt voor het tellen van recitaties, terwijl ze in andere vooral tijdens gebed of devotionele beoefening worden gedragen en vastgehouden.

Binnen Pure Land-tradities kunnen kralen bijvoorbeeld worden verbonden met het reciteren van de naam van Amitabha. Binnen Japanse scholen bestaan vervolgens weer verschillende manieren om met de kralen om te gaan.

Vajrayana

Binnen het Tibetaanse boeddhisme heeft de mala vaak een prominente plaats in mantra- en meditatieve beoefening.

Hier kan het materiaal van de mala onderdeel zijn van de symboliek van een specifieke beoefening. Bepaalde materialen worden bijvoorbeeld traditioneel verbonden met verschillende soorten rituele activiteiten. Dat maakt een Tibetaanse mala soms ingewikkelder dan een eenvoudige ketting waarmee alleen wordt geteld.

Dit betekent ook dat het niet altijd verstandig is om iedere mala als een willekeurig meditatie-accessoire te behandelen. Sommige mala's hebben binnen hun traditie een specifieke religieuze context.

Moet je een mala gebruiken als je boeddhist bent?

Nee.

Een mala is een hulpmiddel, geen voorwaarde om boeddhist te zijn.

Het boeddhisme draait niet om het bezit van bepaalde voorwerpen. Iemand kan boeddhist zijn zonder ooit een mala vast te houden. Omgekeerd maakt het dragen van een mala iemand niet automatisch boeddhist.

De waarde van de mala zit vooral in wat je ermee doet.

Als de kralen je helpen om geconcentreerd te blijven tijdens meditatie of recitatie, kunnen ze nuttig zijn. Als je ze alleen draagt omdat ze er mooi uitzien, is daar op zichzelf ook niets mis mee, maar dat is iets anders dan de traditionele religieuze functie.

Is een mala hetzelfde als een rozenkrans?

Ze lijken qua functie op elkaar, maar ze komen uit verschillende religieuze tradities.

Een rozenkrans is verbonden met het christendom en een mala met verschillende religieuze tradities in Zuid- en Oost-Azië, waaronder het boeddhisme en hindoeïsme.

De overeenkomst is vooral praktisch: beide gebruiken kralen om herhalingen van gebeden of recitaties te tellen.

Dat betekent niet dat de religieuze betekenis hetzelfde is. Het is daarom beter om een mala niet simpelweg een “boeddhistische rozenkrans” te noemen zonder verdere uitleg.

Is een mala een magisch voorwerp?

Binnen sommige boeddhistische tradities kunnen mala's een rituele en symbolische betekenis hebben die verder gaat dan alleen tellen. Vooral binnen Vajrayana kunnen materiaal, aantal kralen en de specifieke beoefening waarin de mala wordt gebruikt onderdeel zijn van een uitgebreider symbolisch systeem.

Toch is het misleidend om een mala in het algemeen als een magisch object te beschrijven.

Een belangrijk uitgangspunt is dat de mala de beoefenaar ondersteunt. De kralen doen het werk niet voor je. Ze helpen je herinneren, tellen en je aandacht richten.

Dat sluit aan bij een bredere boeddhistische gedachte: een hulpmiddel heeft waarde voor zover het bijdraagt aan de beoefening en het ontwikkelen van de geest.

Kun je een mala gewoon als sieraad dragen?

Dat kan, maar de culturele context is het waard om rekening mee te houden.

In Nederland en andere westerse landen worden mala's tegenwoordig vaak verkocht als sieraden of als hulpmiddel voor mindfulness en meditatie. Daarbij kan een deel van de oorspronkelijke religieuze betekenis verdwijnen.

Binnen boeddhistische gemeenschappen kan een mala daarentegen een religieus voorwerp zijn waarmee iemand dagelijks oefent of reciteert.

Er is dus een verschil tussen een mala kopen omdat je de kralen mooi vindt en een mala gebruiken als onderdeel van een boeddhistische praktijk. Geen van beide hoeft op zichzelf problematisch te zijn, maar het is goed om te weten dat het voorwerp voor veel boeddhisten meer betekenis heeft dan alleen het uiterlijk.

Een belangrijk misverstand over het getal 108

Op internet worden allerlei verklaringen gegeven voor 108. Sommige daarvan hebben een boeddhistische achtergrond, terwijl andere afkomstig zijn uit het hindoeïsme of moderne spirituele interpretaties.

Je hoort bijvoorbeeld regelmatig dat 108 verband zou houden met astronomische afstanden, de dierenriem of allerlei wiskundige eigenschappen van het getal.

Het probleem is dat zulke verklaringen vaak achteraf aan de mala worden gekoppeld zonder duidelijk bewijs dat dit de historische reden was waarom boeddhistische mala's 108 kralen kregen.

De vroegste bekende boeddhistische tekst waarin een kralensnoer van 108 kralen expliciet wordt voorgeschreven, is de Mokugenji Sutra. Daarin wordt het getal direct gekoppeld aan de praktijk van het reciteren en aan het overwinnen van mentale verstoringen.

Dat maakt deze verklaring historisch interessanter dan veel moderne “108 = het universum”-uitleg, ook al blijft de precieze ontstaansgeschiedenis van het getal zelf complex.

Wat kun je als beginner met een mala doen?

Als je voor het eerst met een mala wilt oefenen, hoeft dat niet ingewikkeld te zijn.

Je kunt bijvoorbeeld een eenvoudige mantra of boeddhistische recitatie kiezen die past bij de traditie die je bestudeert. Houd de mala rustig vast en gebruik iedere kraal voor één herhaling. Probeer niet zo snel mogelijk alle 108 kralen af te werken. Het gaat niet om het tempo.

Je kunt ook simpelweg je ademhaling tellen met behulp van de kralen. De mala wordt dan een tastbaar anker voor je aandacht.

Belangrijker dan de mala zelf is wat er tijdens de beoefening gebeurt. Word je je bewuster van je gedachten? Merk je op wanneer je afdwaalt? Kun je je aandacht steeds opnieuw terugbrengen?

Dan vervult de mala precies de eenvoudige functie waarvoor zulke hulpmiddelen al eeuwenlang worden gebruikt: hij helpt de geest bij de oefening te houden.

Mala als hulpmiddel, niet als doel

Een mala kan er bijzonder uitzien en binnen sommige tradities veel symbolische betekenis hebben. Toch is de basis verrassend eenvoudig.

De kralen helpen je tellen. Ze geven je handen iets om vast te houden. Ze kunnen je herinneren aan je beoefening en aan de woorden of kwaliteiten die je tijdens het reciteren in gedachten probeert te houden.

De 108 kralen hebben binnen het boeddhisme verschillende betekenissen gekregen, maar uiteindelijk wijzen ze steeds terug naar hetzelfde idee: de mala is er niet om bewonderd te worden, maar om gebruikt te worden.

Daarmee past de mala goed binnen de bredere boeddhistische benadering van beoefening. Een voorwerp kan nuttig zijn wanneer het je helpt om aandachtiger te leven, je geest te trainen en de Dharma niet alleen te bestuderen, maar ook daadwerkelijk in praktijk te brengen.